20-11-2008

Steeds herhaalde rechtspopulistische praatjes met een wetenschappelijk sausje van de NICIS-professoren

In 2005 verscheen een nieuw onderzoeksinstituut aan de horizon dat zich bezighoudt met praktische oplossingen voor grote steden door onderzoek, kennisdeling en opleiding. NICIS is het zoveelste instituut, dat populistische praatjes overgiet met een quasi wetenschappelijk sausje als voorbereiding van nieuwe maatregelen in het kader van de neoliberale strafstaat. Op 20 november publiceerde NICIS de resultaten van een nieuw  onderzoek, waaruit zou blijken dat de kosten voor toeleiding van werklozen naar de arbeidsmarkt veel te hoog zijn. Er zou voor reïntegratie een slordige half miljoen per werkloze worden besteed. De Zuiderzeelijn wordt van stal gehaald om aan te geven, dat het geld misschien beter daaraan besteed had kunnen worden. Het onderzoek is verricht door het ‘College van Stedelijke Innovatie’, dat tot het NICIS behoort. Maar liefst zeven hoogleraren en bestuurders, door NICIS ‘gerennomeerd’ genoemd, maken deel uit van het College. De professoren hebben twee oplossingen. Ten eerste wordt gepleit voor eenvoudiger procedures om uitkeringen sneller te korten en ten tweede moet er meer geld uitgetrokken worden voor onderzoek naar de effectiviteit van de arbeidsbemiddeling. Uit te voeren door de instituten van de desbetreffende hoogleraren zelf denk ik. Sociale wetenschappers zijn er na laten we zeggen dertig jaar ‘wetenschappelijk’ onderzoek en vele honderden miljoenen, zo niet miljarden euro’s voor allerlei onderzoeksinstituten verder namelijk nog steeds niet in geslaagd een bruikbaar meetinstrument te ontwikkelen voor de meting van de effectiviteit van reintegratiemaatregelen.  De Universiteit van Amsterdam is er in opdracht van de gemeente nu mee bezig, maar de gemeente moet nog veel geld aan een langdurig onderzoek uitgeven, voor er wat de meting van de uitstroom betreft een beetje praktisch voorstel op tafel ligt. Misschien had dit geld beter aan de Zuiderzee lijn besteed kunnen worden?

Zich herhalend patroon

Ondertussen hameren de professoren op steeds dezelfde niet wetenschappelijk te onderbouwen argumenten. Alweer enige tijd geleden werd bekend, dat het instituut NICIS in opdracht van de branchevereniging van sociale diensten, Divosa, onderzoek heeft gedaan naar de activering en bemiddeling naar werk van bijstandsgerechtigden. Volgens het onderzoek onderneemt zeker 30 procent van de sociale diensten van gemeenten niets om langdurig werklozen aan de slag te krijgen. Terwijl de arbeidsmarkt schreeuwt om personeel worden enkele tienduizenden bijstandsontvangers ongemoeid gelaten. Het gaat vooral om mensen van veertig jaar en ouder, vrouwen, allochtonen en verslaafden. Geschat wordt dat 100.000 uitkeringsgerechtigden behoren tot de groep niet of zeer moeilijk te bemiddelen werklozen. Divosa en Nicis pleiten toen al voor een hardere aanpak. Dezelfde argumenten worden in het nieuwe onderzoek gehanteerd. Het is kort door de bocht gezegd, een schande dat twee en een half miljoen burgers tussen 18 en 65 jaar geen betaald werk hebben en dat het bedrijfsleven schreeuwt om arbeidskrachten. Zeg maar de borrelpraat van de kroeg met een wetenschappelijk sausje. En het aantal bijstandsuitkeringen is door een strenge aanpak sterk gedaald. Dat haalt je de koekoek. Mensen worden uitgesloten van een uitkering en moeten maar zien hoe ze aan eten komen. Het grootste aantal klanten van de voedselbanken bestaat uit mensen die een uitkering hadden en die strafmaatregelen opgelegd kregen.

Een discussie van dertig jaar

Ook alweer minstens dertig jaar proberen meer genuanceerd denkende burgers en zelforganisaties van uitkeringsgerechtigden en vakbonden uit te leggen dat je die twee dingen – het aantal werklozen en de vacatures- niet zomaar tegenover elkaar kunt stellen. Niet iedereen kan iedere functie uitoefenen, mensen moeten een beetje op de vacature passen, het is een beetje vreemd om voor gespecialiseerde functies in een specifieke doelgroep (de langdurig werklozen) te vissen, werkgevers zijn absoluut niet bereid in werklozen te investeren (dat moet de overheid doen en betalen zeggen ze zelf, zie de vele persberichten van MKB Nederland), veel vacatures voor zeer gespecialiseerd werk staan wat langer open, maar worden na enkele weken toch wel vervuld, etc. etc. etc. Maar die uitleg heeft niet geholpen. 
Sinds halverwege jaren '90 kennen we de, wat ik in navolging van de socioloog Loïc Wacquant de neoliberale workfare strafstaat noem. Sociale voorzieningen worden afgebouwd of geprivatiseerd en er heerst een chronische massawerkloosheid. De mensen worden in het gareel gehouden door een reeks van disciplinaire en strafmaatregelen, zoals een zich snel uitdijend gevangenissysteem, een zich uitbreidend systeem van taakstraffen, werkverschaffing voor werklozen in een soort strafsysteem dat work first wordt genoemd en de ontwikkeling van een controlemaatschappij met een zich uitbreidend arsenaal aan politieagenten en particuliere bewakers. Ook dat heeft niet geholpen. En nu, terwijl de economie op instorten staat, willen de professoren er in die lijn weer een schepje bovenop doen. Het moet maar eens gezegd worden: om mensen perspectief te bieden, te activeren, zelfredzaam te maken, moet meer uitgegaan worden van wat het individu zelf kan en wil, eigen voorstellen kunnen op een positieve manier worden gestimuleerd in plaats van allerlei strafmaatregelen die ieder eigen initiatief en positieve houding de bodem inslaan. Voor het ontwikkelen van creatieve positieve oplossingen kunnen we dit onderzoek van de zeven professoren en de zichzelf herhalende onderzoeken van het NICIS  missen als kiespijn.

Piet van der Lende