De booming bussines van de commerciele arbeidsbemiddeling

In dit hoofdstuk willen we verder ingaan op hoe de commerciële arbeidsbemiddeling is georganiseerd. We besteden vooral aandacht aan het ontstaan van commerciële reïntegratiebu-reau’s die middels persoonlijke begeleiding of motivatietrainingen pogen werklozen klaar te stomen voor de arbeids-markt. Er zijn ook allerlei scholingsmogelijkheden bij bij-voorbeeld praktijkcentra, of werk in de sociale werkvoorziening en stages en opleidingen via Regionale Opleidings Centra. Het gaat hier vaak om (semi) overheidsinstellingen of door de gemeente zelf opgezette projecten alleen of in samen-werking met anderen. Dat blijft in het navolgende grotendeels buiten beschouwing. We hebben er niet veel klachten over en de kwaliteit lijkt vaak goed te zijn. Bij de trainingen van com-merciële reïntegratiebureau’s ligt dat anders. Er gaat heel wat geld om in de reïntegratiebranche: gemeenten ontvangen jaar-lijks alleen al 1,5 miljard voor reïntegratie van bijstandsge-rechtigden. En dan zijn er nog de UWV’s en de commerciële arbeidsbemiddeling die werkt in opdracht van grote bedrij-ven. Er gaat dus veel geld in om.

organisatie

Laten we eerst eens kijken hoe de uitvoering van de sociale zekerheid en arbeidsbemiddeling momenteel georganiseerd is. Na veel discussies over privatisering van de uitvoering van de sociale zekerheid heeft de regering in een nota besloten, dat de uitvoering in handen van de overheid moet blijven. Dat is vastgelegd in de Wet Structuur Uitvoeringsorganisatie Werk en Inkomen. (SUWI) In deze wet staat van alles over regels ten aanzien van de structuur voor de uitvoering van taken met betrekking tot de arbeidsvoorziening en sociale verzekeringswetten. Op basis van deze wet is een typisch pol-dermodel-compromis tot stand gekomen: de 'uitkeringsfabriek' blijft overheid, de arbeidsbemiddeling kan worden geprivatiseerd. Gemeenten en UWV’s (Uitvoering Werknemers Verzekeringen) zijn overgegaan tot openbare aanbesteding van de projecten, waarmee WW-ers, WAO-ers en bijstandsgerechtigden naar de arbeidsmarkt moeten wor-den begeleid. Daarbij zegt men: wij hebben zoveel over voor begeleiding van zoveel (langdurig) werklozen. De arbeids-voorziening, het aloude arbeidsbureau, is verdwenen en ver-vangen door het CWI. (Centrum voor Werk en Inkomen). Het grootste deel van de oude arbeidsvoorziening ging Clicq he-ten, dat ook gewoon een commercieel arbeidsbemiddelings-bedrijf was. Was, want het bedrijf is inmiddels failliet on-danks de vele miljoenen die het zelfstandig geworden bedrijf als ‘bruidsschat’ van de overheid heeft meegekregen.
Nieuw in het systeem is de Inspectie Werk en Inkomen. (IWI) De Inspectie Werk en Inkomen houdt toezicht op de uitvoer-ing van het beleid op het terrein werk en inkomen. De inspec-tie beoordeelt of de publieke gelden in overeenstemming met de wet, juist én gericht worden besteed. De inspectie houdt toezicht op de uitvoeringsorganisaties die de sociale verzekeringswetten uitvoeren en op de gemeenten die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van wetgeving op het terrein van de sociale voorzieningen. IWI houdt toezicht op de volgende organisaties: Centra voor Werk en Inkomen (CWI): de eerste instantie waar mensen bij aankloppen wanneer ze werkloos raken.

Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV):
beoordeelt het recht op een uitkering bij werkloosheid, ziekte en arbeidsongeschiktheid. UWV voert onder andere de Ziek-tewet (ZW), Wet op de Arbeidsongeschiktheid (WAO) en de Algemene wet bijzondere ziektekosten (AWBZ) uit. Gemeenten:
uitvoering van de taken, opgedragen aan gemeenten bij of krachtens de Wet werk en bijstand (WWB) of enige andere wet die in medebewind met de minister van So-ciale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) wordt uitgevoerd, zoals de Wet Sociale Werkvoorziening en de Wet kinderopvang.
Raad voor Werk en Inkomen (RWI):
adviseert de minister van SZW over het beleid op het terrein van werk en inkomen in de meest brede zin en voert de Stimuleringsregeling Vacaturevervulling door Werklozen en met werkloosheid Bedreigde Werknemers (SVWW) uit. Deze regeling is gericht op het aan het werk helpen van mensen zonder werk of het aan het werk houden van mensen die met werkloosheid worden bedreigd.
Sociale Verzekeringsbank (SVB):
beoordeelt het recht op een uitkering en verstrekt uitkeringen op het gebied van de zogeheten volksverzekeringen: de Algemene kinderbijslagwet (AKW), Algemene ouderdomswet (AOW) en de Algemene nabestaandenwet (ANW). Daarnaast voert de SVB enkele andere regelingen uit, zoals de asbestregeling.
Bureau Keteninformatisering Werk en Inkomen (BKWI):
doet voorstellen op het gebied van gegevensuitwisseling tussen oa de partijen die gebruik maken van SUWI-net. (Onder andere de CWI’s). Beheert technisch het computersysteem van het SUWI-net. De klanten van BKWI zijn de uitvoerinsorganisaties op het terrein van werk en inkomen.
Inlichtingenbureau (IB):
is knooppunt voor gegevensuitwisseling voor met name gemeenten, gericht op de goede werking van de structuur voor werk en inkomen. Het IB draagt ten behoeve van gemeenten bij aan het opsporen en bestrijden van bijstandsfraude.
Inspectie Werk en Inkomen
Daarnaast oordeelt IWI over de werking van de hele keten van werk en inkomen, door te kijken naar de wijze waarop CWI, UWV en de SVB met elkaar en met gemeenten samenwerken bij de uitvoering van de aan hen opgedragen taken. Voorts houdt IWI toezicht op de Sociaal-Economische Raad (SER), De Nederlandsche Bank voor-zover het gaat om toezicht op de uitvoering van pensioenregelgeving, en certificerende en keurende instanties op het terrein van arbeidsomstandigheden. Het toezicht leidt tot een oordeel of en in welke mate het uit-voeringsorgaan de beleidsdoelstellingen heeft bereikt en tracht verklaringen te geven als dat niet het geval is. Het toezicht is signalerend van aard; de inspectie heeft geen inter-ventiemogelijkheden. Zij past hoor en wederhoor toe en streeft in wisselwerking met belanghebbenden naar verbetering van producten van de inspectie.
Met het voorgaande overzicht van de taken van het IWI ben je gelijk op de hoogte van hoe de verschillende taken in de uitvoeringsorganisatie van de sociale zekerheid geregeld zijn.

In dit woud van organisaties zijn allerlei richtlijnen opgesteld voor commerciele bedrijven, waar de uitvoeringsinstanties mee in zee gaan om de toeleiding naar de arbeidsmarkt uit te voeren. Onderdeel van die voorwaarden zijn oa dat je een klachtenreglement moet hebben en een privacyreglement. De meeste commerciele arbeidsbemiddelaars zullen dus wel der-gelijke interne reglementen hebben gemaakt. Voor een commercieel bedrijf is een klachtenregeling belang-rijk, omdat je er wat van leert als er wat fout gaat. Maar uiteindelijk blijven de door de overheid gecontroleerde uitvoeringsorganen van de sociale zekerheid (De UWV 's en de sociale dienst) verantwoordelijk voor de uitkeringsverstrekking en de controle op de rechtmatigheid van de uitkeringen. Daar kun je dus ook terecht met klachten. Hier wordt verder op ingegaan in het hoofdstuk beroepsprocedures.

procedures bij opstellen contracten

Hoe gaat het afsluiten van contracten tussen private bemiddelaars en uitvoeringsinstanties in zijn werk? Er zijn vier fasen te onderscheiden. Ten eerste: het dossieronderzoek. Wat staat er tav de betrokkenen in de dossiers over de kansen op betaald werk, maar ook wat zijn de beperkingen? Ook worden de dossiers geactualiseerd tijdens de intakegesprekken. Er staat bijvoorbeeld in het dossier, dat iemand een taalcursus volgt, maar die cursus kan allang afgelopen zijn, of iemand is er helemaal niet aan begonnen, etc. Daarna volgt de tweede fase: de intake gesprekken. Welk vrijwilligerswerk doet iemand, wat kan ie wel en niet, welke belangstelling heeft hij/zij, fraudeert hij of zij. Een betrokkene bij de commerciele arbeidsbemiddeling verzekerde ons, dat als er signalen zijn van fraude, dan wordt dit doorgegeven, bv iemand geeft een telefoonnummer om hem/haar op te bellen en bij opbellen blijkt het een bedrijf te zijn, of iemand vertelt gewoon dat hij fraudeert, of iemand komt binnen met een schone blouse en een keurige broek, maar daaronder heeft hij werkschoenen uit de bouw die onder de verf zitten. Soms ontdekt men tijdens het intakegesprek mogelijkheden van betrokkene, bijvoorbeeld op basis van het vrijwilligers-werk, die tot nu toe aan de aandacht waren ontsnapt. Je moet als arbeidsbemiddelaar een zekere creativiteit hebben, en de mogelijkheden zien. Een bemiddelaar waarmee wij spraken noemde een voorbeeld: iemand was lang werkloos, had in de metaal gewerkt, was al wat ouder (45) en vertelde tijdens de intake, dat hij vrijwilligerswerk deed bij de voetbalclub. Speelroosters samenstellen, de schoonmaak van het clubgebouw coordineren, het rooster voor de mensen achter de bar in het clubhuis bijhouden, etc. Deze persoon werkt nu als coördinator van een buurthuis. De derde fase is het trajectplan. Daar komt in te staan, wat de client moet gaan doen. En op welke wijze toeleiding naar de arbeidsmarkt gaat plaatsvinden. Soms wordt gezegd: let erop, als je iemand tegenkomt, die in dat of dat project past, hou daar dan rekening mee. Soms is het zo, dat eerst een project met een bepaald soort traject wordt bedacht, en dat dan pas de mensen erbij gezocht worden en men zich afvraagt, wie de mensen zijn die erin moeten passen. Een betrokkene bij de arbeidsbemiddeling niet kon ontkennen dat het vaak de gang van zaken is. De intakegesprekken hoeven niet altijd te leiden tot een trajectplan. Als iemand duidelijk arbeidsongeschikt is, gebeurt het niet. Maar zoals gezegd probeert men soms ook deze mensen in een sociale activeringstraject te krijgen. In feite is het zo, dat de opdrachtgever (De Sociale Dienst of een UWV) tegen een particuliere arbeidsbemiddelaar zegt: we hebben zo en zoveel dossiers, er moeten wellicht zo en zoveel intakegesprekken gevoerd worden, willen jullie dat doen voor die en die prijs. Voor het vervolg heb je twee soorten contracten. In het eerste geval is er sprake van een soort standaardcontract: het commerciele bedrijf krijgt een vast budget, bijvoorbeeld voor scholing, en daar moeten ze het mee doen. Als er dan bv tien mensen zijn, die scholing moe-ten volgen, en ze vragen een dure cursus, dan kan maar een van de tien die dure cursus volgen. De anderen krijgen dan wat minder scholing. Ook standaard in dit contract is het bedrag wat het commerciele bedrijf per trajectbegeleiding krijgt. Het tweede contract biedt meer variatie: steeds als het commerciele bemiddelingsbedrijf denkt, dat voor een client een trajectbegeleiding kan worden opgesteld, wordt toestemming gevraagd aan de opdrachtgever. Onderdeel van de contracten kan zijn, dat de opdrachtgever eist, dat de client tekent voor toestemming voor het trajectplan. Maar andere opdrachtge-vers eisen dat weer niet. Onderdeel van het trajectplan kan zijn, dat een client elders (dus niet bij het commerciele bemiddelingsbedrijf) een cur-sus, bijvoorbeeld een taalcursus volgt. Het bedrijf dat die taal-cursus verzorgt is dan weer een onderaannemer van het com-merciele bemiddelingsbedrijf. Overigens kunnen bij het tweede type contracten de commerciele bemiddelingsbureau's voorstellen doen aan de opdrachtgever, waarbij men zegt: deze client kan het beste die en die begeleiding of cursus krij-gen. Zo'n trajectplan kan van alles inhouden: een cursus voorbereiden op betaald werk verrichten, zoals hoe kleed je je en hoe presenteer je je, hoe schrijf je sollicitatiebrieven, etc. Maar ook: hoe ga je om met allerlei dingen in je leven, etc. De ketenbenadering bij commerciële bedrijven houdt dan in, dat het bedrijf deel uitmaakt van een keten van bedrijven, die alle-maal onder een bepaalde paraplu vallen, en waarbij men alles in huis heeft. In het voorgaande zijn de contracten opgesomd waarmee men in eerste instantie ging werken.

prestatiecontracten

Er zijn met sommige reinte-gratiebedrijven ook prestatiecontracten. Men krijgt dan alleen voor de bemiddeling en begeleiding betaald, als de betrokkene duurzaam uitstroomt naar betaald werk. Soms zijn deze reintegratiebedrijven gespecialiseerd in een bepaalde bedrijfs-tak, bijvoorbeeld de Horeca. In Amsterdam is zo’ n reintegratiebedrijf die een prestatiecontract heeft. Zij begeleiden mensen zes maanden in een ‘ leer-restaurant’ en daarna stroomt men duurzaam uit naar regulier betaald werk in de horeca. Duurzaam is hier: minstens een contract van zes maanden. Het bedrijf beweert dat het uitstroompercentage bijna 50% is. Voor die 50% krijgen ze dus betaalt, voor de andere 50% die niet aan het werk komt dus niet. Een medewerker van het bedrijf lobbyt bij horecaondernemingen om mensen aan te ne-men. Dit bedrijf vat zijn taken serieus op. Maar wij spraken enige tijd geleden een betrokkene bij de commerciele arbeids-bemiddeling die niet kon ontkennen, dat er snelle jongens zijn, die snel geld willen maken, en die voor een jaar een con-tract afsluiten, en dan zoveel mogelijk mensen in een traject stoppen en veel geld verdienen en dan na een jaar weg zijn. Ze beloven dan de opdrachtgever gouden bergen en zijn na een jaar verdwenen. Dit soort ervaringen hebben opdrachtge-vers ertoe gebracht, meer te sturen op concrete resultaten: hoeveel mensen in de trajecten zijn uitgestroomd naar betaald werk, etc. Bij het in het vorige hoofdstuk ter sprake gekomen voorbeeld van een reïntegratiebedrijf, dat is gelieerd aan een uitzendbureau in de beveiligingsbranche en voor chauffeurs bleek al, dat reïntegratiebureau’s hierop weer hebben gerea-geerd met nieuwe organisatorische en juridische constructies waarbij de uitstroom ogenschijnlijk erg positief is. Bij reïnte-gratiebedrijven kan een onderscheid gemaakt worden tussen de ‘grote jongens’ die voor miljoenen aan trajecten uitvoeren en heel veel bedrijfjes, die zich gespecialiseerd hebben op een bepaalde doelgroep of op een bepaald onderdeel van de dienstverlening. Bijvoorbeeld arbeidsbemiddeling voor doven. Daarnaast is het zo, dat kleine bedrijfjes wel worden in-gehuurd als onderaannemer, omdat ze specifieke kennis en vaardigheden in huis hebben ten aanzien van bepaalde doel-groepen en de lokale situatie kennen.